Het Nieuwe Ontwikkelen, een pleidooi voor onderwijs

Meten is weten, ook al weten we dat we niet altijd alles kunnen meten.
Zo laat de welvaart van ons land zich beter meten dan de geluksbeleving van onze burgers.
En gaat het debat over ontwikkelingssamenwerking veel over geld en weinig over mensen.
Ik zal vandaag een pleidooi houden over de toekomst van ontwikkelingssamenwerking.
Een pleidooi onder de noemer 'Het Nieuwe Ontwikkelen', een pleidooi voor onderwijs.

In ons debat over ontwikkelingssamenwerking gaat het helemaal niet over ontwikkelen.
Het gaat vooral over investeren en over de effectiviteit van deze investering.
Ook in ontwikkelingssamenwerking lijkt de financieel rekenaar het te winnen.
En gaat het bij de onderhandeling om het aantal procentpunten en wat de norm is.
In plaats van dat het gaat om de vraag hoe wij betere kansen kunnen creëren.

Het gaat in het debat van ontwikkelingssamenwerking evenmin over samenwerking.
Natuurlijk is samenwerken goed voor de ander, zo zijn onze nobele intenties.
Maar het ontwikkelen van de ander levert ons ook op en is verre van idealistisch.
Betere kansen voor individuen op de wereld stimuleert de vraag in onze economieën.
Het ontwikkelen van de ander dient onze Nederlandse belangen.

Energiecrisis, voedselcrisis, kredietcrisis: problemen zijn er om opgelost te worden.
De achterliggende oorzaken krijgen we echter niet altijd helder.
Onze focus op de korte termijn is nu eenmaal eenvoudiger dan een visie op de lange termijn.
En dus is iedere crisis een nieuwe reden om tot snelle interventies te komen.
Snelle interventies zonder samenwerking zijn echter het tegenovergestelde van onderwijs.

Als sociaal-liberaal vind ik dat ieder individu kansen verdient.
En dat we samen moeten streven naar een toegankelijk speelveld.
Veel mensen verdienen betere kansen, waar ze zich ook ter wereld bevinden.
Ik ben in de overtuiging dat we met onderwijs deze kansen kunnen creëren.
Wij willen daarom alle vormen van ontwikkelingssamenwerking aan onderwijs koppelen.

Als we honger willen uitbannen moeten we onderwijs toegankelijk maken.
En niet langer reflexmatig reageren op ieder internationaal conflict.
De enige structurele uitweg uit armoede in een land is het creëren van meer inkomsten.
En de beste langetermijninvestering voor meer inkomsten is een investering in onderwijs.
Wij moeten daarom alle vormen van ontwikkelingssamenwerking aan onderwijs koppelen.

Kiezen voor de eigen kracht van mensen vereist lef, durf en doortastendheid.
Lef om onrechtvaardigheid niet te gebruiken als argument voor kortetermijnoplossingen.
Durf om alle voedselhulp, energielevering en kredietverschaffing te koppelen aan onderwijs.
En doortastendheid door het initiatief voor de toekomst niet over te nemen van de ander.
Met lef, durf en doortastendheid kunnen wij 'Het Nieuwe Ontwikkelen' realiseren.

Maar zonder voedsel geen onderwijs, dus voedsel eerst.
Verwacht ondanks dat van mij geen pleidooi voor een verbod op biobrandstoffen.
Noch een pleidooi voor grootschalige genmodificatie.
En zeker niet voor het incidenteel dumpen van voedseloverschotten.
Verwacht van mij wel een pleidooi voor het opheffen van onrechtvaardige handelsbarrières.

'Het Nieuwe Ontwikkelen' betekent dat wij afscheid nemen van ons superioriteitsdenken.
Met onderwijs kunnen mensen zelf oplossingen bedenken, zelf deze keuzes maken.
Dat kan alleen als landen stabiel en mensen veilig zijn, met open markten en zonder barrières.
Zonder handelsbarrières neemt de onderlinge afhankelijkheid toe.
En krijgt vertrouwen de ruimte zich te ontwikkelen tot een gedeelde rechtvaardigheid.

Onderwijs is het startpunt voor internationale democratisering en politieke stabiliteit.
Onderwijs gaat om het creëren van betere kansen.
Onderwijs is de uitweg uit gewapende conflicten.
Onze hersenen hebben daarvoor wel de nodige brandstof nodig.
'Het Nieuwe Ontwikkelen' begint daarom met een rechtvaardige voedselverdeling.

Hoe lossen we de voedselcrisis op?

Nooit eerder in de geschiedenis van de wereld produceerden we zoveel eten. Tegelijkertijd lijden er volgens de Food and Agriculture Organization van de Verenigde Naties dagelijks 923 miljoen mensen honger. In 33 landen is er momenteel sprake van een ernstig voedseltekort waarvoor hulp van buiten nodig is. En naar schatting van het Worldwatch Institute heeft een kwart van de huidige 43 gewapende conflicten een oorzaak in schaarste van natuurlijke bronnen. De prijzen van basisvoeding stegen in 2007 sterk, waardoor een additionele 75 miljoen mensen honger lijden. Met de midden 2008 ingezette daling van dezelfde prijzen is er sprake van enige verlichting. De wereldwijde verdeling van voedsel is echter mijlenver verwijderd van een rechtvaardige toestand.

Laten we om te beginnen het woord 'voedselcrisis' vervangen door de woorden 'structureel onrechtvaardige voedselverdeling'
Of de term crisis in de letterlijke zin de lading dekt van deze situatie, vraag ik me namelijk af. Een crisis is volgens de Van Dale een wending, een keerpunt, een periode van ernstige stoornis of 'een toestand waarin de oude levensgewoonten ontoereikend blijken voor een harmonische oplossing van gerezen moeilijkheden'. De tijdelijkheid die deze deeldefinities met zich meebrengen, lijkt niet op te gaan voor de wereldwijde verdeling van voedsel. Deze is structureel onrechtvaardig verdeeld: er is genoeg voedsel voor iedereen maar we krijgen het maar niet voor ieder mens op het juiste moment op de goede plek. Wat een voedselcrisis wordt genoemd is in essentie daarom een logistiek probleem. Het is voor mij de vraag of het geven van inhoud aan woorden als 'crisismanagement', 'drastische maatregelen' en 'oplossingen' zinvol is. Ik wil voorstellen dat we kiezen voor het bereiken van 'voedselgerechtigheid' door groei van 'voedselbewustzijn' bij het weldoorvoede deel van de wereld en het bereiken van 'logistieke voedseloptima'. Vanwege de schaal van het probleem heeft ieder individu een verantwoordelijkheid om bij te dragen aan de oplossing.

Nu de twee essentiële vragen. Bestaat zoiets als 'oorzaken van een voedselcrisis'? En bestaat zoiets als 'oplossingen van een voedselcrisis' of zou zoiets kunnen bestaan?

Eerst begrip van de oorzaken...
De oorzaak voor de structureel onrechtvaardige voedselverdeling is een complex geheel van ondermeer situationele en seizoensafhankelijke natuurlijke omstandigheden (droogte, overstroming), prijsfluctuaties van voor moderne en grootschalige voedselproductieprocessen benodigde energie, veranderingen in eetpatronen in relatie tot ontwikkeling van economieën en subsidiestelsels. Binnen dit geheel heeft de relatie tussen olie en voedsel veel aandacht gekregen, terwijl de groei van de wereldbevolking weinig aandacht krijgt. Ik vermoed omdat deze variabele als moeilijk beïnvloedbaar of politiek controversieel wordt gezien.

... en dan zoeken naar oplossingen
Nobelprijswinnaar Amartya Sen stelt dat voedseltekorten op het niveau van een land in de eerste plaats worden veroorzaakt door een te laag nationaal inkomen (en niet door een te lage nationale voedselproductie). Een oplossing voor voedseltekorten ligt daarom op dit niveau in de combinatie van democratisering, politieke stabiliteit en het uitblijven van gewapende conflicten. Perioden van droogte of overstroming zijn dan eenvoudiger door te komen. Dit alles start met onderwijs. Geïsoleerde oplossingen als een verbod op biobrandstoffen, een pleidoor voor grootschalige genmodificatie en het incidenteel dumpen van voedseloverschotten zijn daarom niet effectief.

Is een fonds van 1 miljard Euro voor boeren in arme landen (door het Europees Parlement aangenomen voorstel van Thijs Berman) een 'oplossing voor de voedselcrisis'?

1 miljard Euro waarmee op lokale markten zoveel mogelijk 'gewaszaden, bemesting en microkredieten' kan worden ingekocht of aangeboden. Het is een waardevolle incidentele bijdrage. Het is geen structurele oplossing. Voor elke euro ontwikkelingshulp die ontwikkelingslanden ontvangen, verliezen ze er volgens Oxfam twee aan onrechtvaardigde handelsbarrières. De structurele oplossing van onderwijs als basis van groei van nationale inkomens wordt hierdoor belemmerd. De structurele oplossing is het opheffen van onrechtvaardige handelsbarrières en het investeren in onderwijs.