Nooit eerder in de geschiedenis van de wereld produceerden we zoveel eten. Tegelijkertijd lijden er volgens de Food and Agriculture Organization van de Verenigde Naties dagelijks 923 miljoen mensen honger. In 33 landen is er momenteel sprake van een ernstig voedseltekort waarvoor hulp van buiten nodig is. En naar schatting van het Worldwatch Institute heeft een kwart van de huidige 43 gewapende conflicten een oorzaak in schaarste van natuurlijke bronnen. De prijzen van basisvoeding stegen in 2007 sterk, waardoor een additionele 75 miljoen mensen honger lijden. Met de midden 2008 ingezette daling van dezelfde prijzen is er sprake van enige verlichting. De wereldwijde verdeling van voedsel is echter mijlenver verwijderd van een rechtvaardige toestand.
Laten we om te beginnen het woord 'voedselcrisis' vervangen door de woorden 'structureel onrechtvaardige voedselverdeling'
Of de term crisis in de letterlijke zin de lading dekt van deze situatie, vraag ik me namelijk af. Een crisis is volgens de Van Dale een wending, een keerpunt, een periode van ernstige stoornis of 'een toestand waarin de oude levensgewoonten ontoereikend blijken voor een harmonische oplossing van gerezen moeilijkheden'. De tijdelijkheid die deze deeldefinities met zich meebrengen, lijkt niet op te gaan voor de wereldwijde verdeling van voedsel. Deze is structureel onrechtvaardig verdeeld: er is genoeg voedsel voor iedereen maar we krijgen het maar niet voor ieder mens op het juiste moment op de goede plek. Wat een voedselcrisis wordt genoemd is in essentie daarom een logistiek probleem. Het is voor mij de vraag of het geven van inhoud aan woorden als 'crisismanagement', 'drastische maatregelen' en 'oplossingen' zinvol is. Ik wil voorstellen dat we kiezen voor het bereiken van 'voedselgerechtigheid' door groei van 'voedselbewustzijn' bij het weldoorvoede deel van de wereld en het bereiken van 'logistieke voedseloptima'. Vanwege de schaal van het probleem heeft ieder individu een verantwoordelijkheid om bij te dragen aan de oplossing.
Nu de twee essentiële vragen. Bestaat zoiets als 'oorzaken van een voedselcrisis'? En bestaat zoiets als 'oplossingen van een voedselcrisis' of zou zoiets kunnen bestaan?
Eerst begrip van de oorzaken...
De oorzaak voor de structureel onrechtvaardige voedselverdeling is een complex geheel van ondermeer situationele en seizoensafhankelijke natuurlijke omstandigheden (droogte, overstroming), prijsfluctuaties van voor moderne en grootschalige voedselproductieprocessen benodigde energie, veranderingen in eetpatronen in relatie tot ontwikkeling van economieën en subsidiestelsels. Binnen dit geheel heeft de relatie tussen olie en voedsel veel aandacht gekregen, terwijl de groei van de wereldbevolking weinig aandacht krijgt. Ik vermoed omdat deze variabele als moeilijk beïnvloedbaar of politiek controversieel wordt gezien.
... en dan zoeken naar oplossingen
Nobelprijswinnaar Amartya Sen stelt dat voedseltekorten op het niveau van een land in de eerste plaats worden veroorzaakt door een te laag nationaal inkomen (en niet door een te lage nationale voedselproductie). Een oplossing voor voedseltekorten ligt daarom op dit niveau in de combinatie van democratisering, politieke stabiliteit en het uitblijven van gewapende conflicten. Perioden van droogte of overstroming zijn dan eenvoudiger door te komen. Dit alles start met onderwijs. Geïsoleerde oplossingen als een verbod op biobrandstoffen, een pleidoor voor grootschalige genmodificatie en het incidenteel dumpen van voedseloverschotten zijn daarom niet effectief.
Is een fonds van 1 miljard Euro voor boeren in arme landen (door het Europees Parlement aangenomen voorstel van Thijs Berman) een 'oplossing voor de voedselcrisis'?
1 miljard Euro waarmee op lokale markten zoveel mogelijk 'gewaszaden, bemesting en microkredieten' kan worden ingekocht of aangeboden. Het is een waardevolle incidentele bijdrage. Het is geen structurele oplossing. Voor elke euro ontwikkelingshulp die ontwikkelingslanden ontvangen, verliezen ze er volgens Oxfam twee aan onrechtvaardigde handelsbarrières. De structurele oplossing van onderwijs als basis van groei van nationale inkomens wordt hierdoor belemmerd. De structurele oplossing is het opheffen van onrechtvaardige handelsbarrières en het investeren in onderwijs.
