Opdracht: bestudeer publicaties en/of uitingen van je partij (bijv. verkiezingsprogramma’s, beginselprogramma’s, publicaties van een wetenschappelijk instituut). Destilleer daaruit de opvatting van je politieke partij over vrije markttoegang en handelsbarrières. Analyseer vervolgens wat de gevolgen zouden zijn van je partijopvatting voor de (economische) situatie in Nederland en de (economische) situatie in ontwikkelingslanden. Leg het bovenstaande vast in maximaal 600 woorden.
'Samenlevingen zijn op steeds meer verschillende manieren met elkaar verbonden. Wij staan open voor de gehele wereld en sluiten niemand uit.
Bij alles wat we doen, vragen we ons steeds af welke effecten dat heeft op anderen in deze wereld. Wij onderkennen dat Europa steeds meer ons binnenland wordt.
Internationale samenwerking en economische vooruitgang zijn de sleutels naar een wereld met minder oorlog en conflicten.
Daarbij handelen wij steeds pragmatisch, nuchter en op basis van feiten.'
Uit: Richtingwijzers voor een progressieve sociaal-liberale visie, richtingwijzer 'Denk en handel internationaal'.
Vrije markttoegang en handelsbarrières volgens D66
Denk en handel internationaal. Dat is de titel en essentie van één van de vijf richtingwijzers van D66. Richtingwijzers. In een partij waarin dogmatisch denken en fundamenten in belangrijke mate onderhevig zijn aan pragmatiek is dat the best you can get als het gaat over partijpolitieke opvattingen. Overigens wel opgesteld door een zogenaamde 'Permanente Programma Commissie'. Pragmatiek versus permanent: voelt u de spanning?
Richtingwijzers gaan over ideeën en uitgangspunten die leden van D66 met elkaar delen of bediscussiëren. Delen en discussiëren in het hart van een programma, dat lijkt me een mooi uitgangspunt. De vijf richtingwijzers zijn volgens de auteur(s) onlosmakelijk met elkaar verbonden, in mijn ogen gezien het abstractieniveau een valide bewering. En in welke context ook, prefereer ik relatief onzekere richtingwijzers boven constructen van maakbaarheid en normerende dogmatiek. Was het Arrested Development die zong 'Give a man a fish, and he'll eat for a day. Teach a man how to fish, and he'll eat forever'?
Het onderwerp 'vrije markttoegang en handelsbarrières' zal ik daarom bezien vanuit de vijf richtingwijzers van D66:
- Vertrouw op de eigen kracht van mensen. Zet een onderwerp als dit op de agenda en er ontstaat onmiddelijk de behoefte om vraagtekens te zetten. En wel over de vermeende autonomie van het individu. In welke mate beschikken wij over een bewustzijn? Er wordt door de auteurs van deze richtingwijzer een spanningsveld tussen de eigen kracht van mensen en de invloed van hun sociale omgeving waargenomen. Zo blijkt uit neurologisch onderzoek dat omgevingsfactoren een grote invloed hebben op de ontwikkeling van menselijke hersenen. Dit schijnt een ander licht op een traditioneel Nederlandse stelling als 'op eigen kracht boven komen'. Het is daarom de vraag welke maatschappij de eigen kracht van mensen belemmert of zelfs ondermijnt. En in het licht van de opdracht: om welke mensen gaat het hier eigenlijk? Waar zijn deze mensen geboren en waar leven, wonen en werken ze? Is het de term 'vertrouwen' die de geografische grenzen van deze richtingwijzer aangeeft? Als we vertrouwen zien als resultante van overzichtelijkheid en stabiliteit (Geert Mak, 2004) dan zijn de geografische grenzen voor wat betreft overzichtelijkheid beperkt door menselijke intellectuele verwerkingscapaciteit . En betekent dit dat geografische gebieden waar sprake is van veel dynamiek sowieso niet vertrouwd kunnen worden.
- Beloon prestatie en deel de welvaart. Ook deze richtingwijzer gaat over een raakvlak tussen individu en maatschappij. Principes van rechtvaardigheid en gelijkheid strijden om relevantie. Onderwijs en talentontwikkeling staan binnen D66 centraal. De essentie van deze discussie gaat volgens mij om de wijze waarop je talent erkent (rechtvaardigheid) zonder dat je verschillen benadrukt (gelijkheid). Gelijkheid is in 1948 vastgelegd in de 'Universele verklaring van de rechten van de mens'. Rechtvaardig is echter altijd en overal situationeel bepaald. D66 benadrukt dat rechtvaardigheid een praktische uitkomst is van een open debat tussen redelijke mensen. Daar waar het gaat om 'vrije markttoegang en handelsbarrières' is het de vraag of rechtvaardigheid internationaal situationeel kan worden bepaald in een open debat tussen redelijke mensen.
- Denk en handel internationaal. De kredietcrisis is internationaal. Wij kunnen los daarvan leren van andere landen. En veiligheid is een grensoverschrijdend onderwerp. Ideologie die internationaal denken en handelen beperkt is daarom niets minder dan ernstig beperkend. Deze richtingwijzer is voor wat betreft 'vrije markttoegang en handelsbarrières' helder: internationaal denken en handelen verlangt minder ideologie ('zoeken naar waarheid') en meer pragmatiek ('doen wat werkt'). Ontwikkeling, stabiliteit en veiligheid van individuen en collectieven zijn gebaat bij open markten en het wegnemen van barrières.
- Koester de grondrechten en gedeelde waarden. Een pleidooi voor tolerantie, juist bij botsende grondrechten veroorzaakt door verregaande globalisering en internationalisatie. Je eerst verplaatsen in de ander en dan pas oordelen en veroordelen. Daarbij past volgens D66 dat de eigen ontwikkeling van burgerschap als belangrijker dan het opleggen van gemeenschappelijke waarden wordt gevonden. Als het gaat om 'vrije markttoegang en handelsbarrières' is het perspectief van Nederland volgens deze richtingwijzer maar één van de perspectieven die we aan kunnen nemen: vrijheid geven is vrijheid nemen (vrij naar Despinoza).
- Streef naar een duurzame en harmonieuze samenleving. Duurzaam en harmonieus heeft betrekking op ecologie, economie en sociologie. Deze richtingwijzer suggereert dat een balans of synthese tussen deelbelangen en wereldbeelden mogelijk is. Dat lijkt mij bij 'vrije markttoegang en handelsbarrières' een politieke vraag. Wat is duurzaam wanneer het gaat over markten? Wat is harmonieus in termen van handel?
Conclusies
- Vertrouwen op de eigen kracht van mensen is richtinggevend bij vrije markttoegang en handelsbarrières voor zover de geografische context waarbinnen de mensen op wiens kracht vertrouwd zal worden overzichtelijk is en er relatief weinig dynamiek binnen deze geografische context plaatsvindt.
- Beloon prestaties en deel de welvaart is gezien de vraag of rechtvaardigheid internationaal situationeel kan worden bepaald in een open debat tussen redelijke mensen, waarschijnlijk niet richtinggevend. Tegelijkertijd is gelijkheid een zeer richtinggevend principe bij vrije markttoegang.
- Denk en handel internationaal verlangt minder ideologie ('zoeken naar waarheid') en meer pragmatiek ('doen wat werkt').
- Koester de grondrechten en gedeelde waarden suggereert dat een perspectief van Nederland maar één van de perspectieven is die we aan kunnen nemen. Wat betekent vrije markttoegang en handelsbarrières voor Nederland, en wat betekent het voor andere landen? Zonder antwoorden van andere landen in overweging te nemen, kan geen effectief beleid worden ontwikkeld.
- Streef naar een duurzame en harmonieuze samenleving roept een politieke vraag op. Wat is duurzaam wanneer het gaat over markten? Wat is harmonieus in termen van handel?
Ontwikkeling, stabiliteit en veiligheid van individuen en collectieven in Nederland, Europa en overal in de wereld zijn gebaat bij open markten en het wegnemen van barrières. Zonder barrières krijgt vertrouwen de ruimte zich te ontwikkelen en neemt onderlinge afhankelijkheid toe. Toenemende afhankelijkheid zal een beroep doen op het gezamenlijk situationeel definiëren van rechtvaardigheid. Daarbij heeft pragmatiek een belangrijk voordeel ten opzichte van ideologie: zij weet veel beter om te gaan met situationele aspecten. Zonder barrières wordt het uitwisselen van perspectieven vereenvoudigt: concreet wordt duidelijk wat voordeel en nadelen van een maatregel voor de een en voor anderen zijn. Markten zijn constructen waarin economen vraag en aanbod aan elkaar gekoppeld zien in prijs. Markten zijn altijd dynamisch. Toegang en barrière kunnen volgens mij uitsluitend worden bezien vanuit deze dynamiek. Daarom sluit ik graag af met het volgende citaat van twee leden van de permanente programma commissie van D66: 'Het gaat erom dat de oplossingen die politici aandragen een antwoord geven op werkelijk bestaande problemen. De lakmoesproef bij alles wat we vinden moet zijn: werkt het? Juist deze pragmatische vertaling van onze sociaal-liberale idealen onderscheidt D66 van anderen.'
Bronnen
Mak. G. (2004). De mercator sapiens anno 2004 - Over eenzaamheid, moed en vertrouwen. Raiffeisenlezing 31 maart 2004.
